قزوينى گردآورد و رصد خانهء مراغه را در همان سال آغاز كرد و بامر هولاگو جميع اوقاف ممالك ايلخانى در اختيار او قرار گرفت . الكتبى مىگويد : « و كان له فى كلّ بلد نائب يستغلّ الاوقاف و يأخذ عشرها و يحمل اليه ليصرفه فى جامگيّات المقيمين بالرّصد لمّا يحتاج اليه من الاعمال بسبب الارصاد ، و كان للمسلمين به نفع خصوصا الشيعه و العلويّين و الحكماء و غيرهم ، و كان يبرّهم و يقضى أشغالهم و يحمى اوقافهم و كان مع هذا كلّه فيه تواضع و حسن ملتقى » « 1 » . از عوائد همين اوقاف ايلخانى بود كه خواجه توانست در مراغه يك مركز علمى بزرگ تشكيل دهد و عالمان بزرگ زمان را كه از نوائب حدثان باينسوى و آنسوى افتاده بودند در آنجا ، در پناه ايلخانان ، گرد آورد و محيطى ايجاد كند كه محطّ رحال حكما و علماى عهد گردد و كتابخانه‌يى عظيم در آن ترتيب دهد و كتابهايى را كه از بغداد و شام و الجزيره و يا از اطراف و اكناف ايران فراهم آمده بود و شمارهء آنها بنابر تصريح الكتبى از چهار صد هزار مجلّد تجاوز مىكرد « 2 » ، در آن جاى دهد . خواجه براى اين مركز علمى و مؤسسات آن يعنى رصد خانه و كتابخانهء عظيم گروهى از عالمان و حكيمان روزگار را به خدمت گرفت و اوقافى براى حسن ادارهء آنها احداث كرد . نتيجهء كار خواجه و همكاران او درين رصد خانه و كتابخانهء عظيم تنظيم زيج ايلخانى گرديد كه از جملهء زيجهاى معروف و از آثار بسيار مهم خواجه نصير الدين است . عمر خواجه از اين روزگاران ببعد در خدمات علمى گذشت و باوجود تقرّبى كه در خدمت هولاگو و اباقا ، و نفوذى كه در آنان و در همهء اطرافيانشان داشت ، هيچگاه گرد مقامات دنيوى نگشت و از قدرتى كه بدست آورده بود براى اشاعهء علم و تشويق علما و تربيت شاگردان و تأليف كتابهاى گرانبهاى خود استفاده كرد . دربارهء اهميّت مقام اجتماعى و دينى و علمى خواجه در موارد مختلف ازين مجلّد

--> ( 1 ) - فوات الوفيات ص 310 - 311 ( 2 ) - ايضا ص 308